Longrevalidatie bij astma (poliklinisch en klinisch)

Wat is longrevalidatie bij (ernstig) astma?

Longrevalidatie is een multidisciplinair behandelprogramma voor mensen met (ernstig) astma die in het dagelijks leven veel hinder of beperkingen ervaren. Het doel is dat je je astmaklachten beter leert herkennen, leert omgaan met benauwdheid, prikkels en spanning, en je conditie en spierkracht veilig opbouwt met begeleiding. Daarnaast leer je je energie beter te verdelen en dagelijkse activiteiten stap voor stap weer op te pakken, en oefen je ademhalings- en ontspanningstechnieken.

Wat levert longrevalidatie op?

Veel mensen ervaren na longrevalidatie dat ze meer vertrouwen krijgen om te bewegen en activiteiten minder vaak vermijden. Ook merken ze vaak dat hun uithoudingsvermogen en herstel na inspanning verbeteren, dat ze meer grip krijgen op prikkels, stress en benauwdheid en dat de balans tussen belasting en herstel (energie) beter wordt. Hierdoor kan het dagelijks functioneren verbeteren en neemt de kwaliteit van leven vaak toe.

Wil je alvast praktische tips om meer regie te krijgen? Bekijk dan ook: Grip op je astma.

Hoe werkt longrevalidatie?

1) Verwijzing en intake

Je zorgverlener (vaak je longarts of longverpleegkundige) kan je verwijzen. Vooraf is er meestal een intake in het behandelcentrum. Tijdens de intake bespreek je je klachten en persoonlijke doelen. Vaak worden er testen gedaan om je startniveau in kaart te brengen, zoals conditie/belastbaarheid en soms vragenlijsten over klachten en functioneren. Op basis hiervan wordt een persoonlijk behandelplan gemaakt.

2) Eerst optimaliseren: belangrijke stap bij (ernstig) astma

Zeker bij ernstig of moeilijk behandelbaar astma wordt vaak ook gekeken of alle beïnvloedbare factoren goed zijn meegenomen, zoals een goede inhalatietechniek en het juiste gebruik van inhalatiemedicatie, het volgens afspraak gebruiken van je medicijnen (therapietrouw), het herkennen en beperken van prikkels of triggers zoals rook, kou, allergenen en geuren, en bijkomende factoren die klachten kunnen versterken, bijvoorbeeld neusklachten of allergie, stress en spanning, slaap en conditie.

Meer uitleg over inhalatiemedicatie vind je hier. Wil je extra uitleg (met voorbeelden) over goed inhaleren? Bekijk het webinar Astma & inhalatiemedicatie.

3) Behandelteam

Je werkt samen met meerdere zorgverleners. Het team kan bestaan uit:

• (long)fysiotherapeut

• longverpleegkundige / verpleegkundig specialist

• longarts

• diëtist

• ergotherapeut

• maatschappelijk werker

• psycholoog

Welke disciplines betrokken zijn verschilt per centrum en jouw doelen.

4) Onderdelen van het programma

Training en conditie-opbouw

De training wordt afgestemd op jouw niveau en doelen. Je werkt aan conditie en spierkracht met oefeningen op maat, en je leert activiteiten veilig opbouwen met voldoende aandacht voor herstel.

Astma-educatie en zelfmanagement

Je leert signalen van verergering herkennen en wat je dan kunt doen. Ook is er aandacht voor omgaan met triggers en prikkels en, als dat relevant is, voor inhaleren en het juist gebruiken van je medicatie. Veel mensen hebben daarnaast baat bij een persoonlijk astma-actieplan: daarin staat wat je doet bij toename van klachten en wanneer je contact opneemt met een zorgverlener.

Ademhaling, ontspanning en stress

Vaak oefen je ademhalings- en ontspanningstechnieken en leer je beter omgaan met stress of angst bij benauwdheid. Benauwdheid kan stress geven en stress kan klachten versterken, waardoor het helpend is om hier praktische technieken voor te hebben.

Energie en dagelijks functioneren

Je krijgt ondersteuning bij energiemanagement: je leert activiteiten beter verdelen over dag en week. Ook kun je praktische adviezen krijgen voor werk, gezin, huishouden en planning. Specifiek bij ernstig astma kan een goede energieverdeling veel verschil maken; meer informatie vind je in de informatieve videoserie Energieverdeling bij ernstig astma.

Leefstijl en voeding (als passend)

Als het aansluit bij jouw situatie kan er ook aandacht zijn voor leefstijl en voeding, bijvoorbeeld ondersteuning bij gewicht, herstel en slaap.

5) Praktische details: hoe lang duurt het en hoe vaak?

Dit verschilt per centrum en per indicatie, maar meestal kom je bij poliklinische longrevalidatie meerdere keren per week naar het behandelcentrum, gedurende enkele weken tot maanden. Bij klinische longrevalidatie word je voor een aaneengesloten periode opgenomen en volg je een intensief programma, waarna je meestal een vervolg- of onderhoudsplan krijgt.

6) Poliklinisch versus klinisch

Bij poliklinische longrevalidatie kom je een aantal keer per week naar het behandelcentrum en ga je daarna weer naar huis; je slaapt dus thuis. Deze vorm wordt gegeven in een ziekenhuis of in een gespecialiseerd (revalidatie- of long)centrum. Bij klinische longrevalidatie verblijf je tijdelijk in het behandelcentrum en overnacht je daar. Het programma is meestal intensiever en kan passend zijn als je een hogere ziektelast hebt of als er complexere hulpvragen spelen.

7) Na afloop: onderhoud en terugvalpreventie

Na de revalidatie is een onderhoudsplan belangrijk om de behaalde winst vast te houden. Dit kan bijvoorbeeld bestaan uit een beweeg- of trainingsplan voor thuis, vervolgbegeleiding (bijvoorbeeld bij een (long)fysiotherapeut) en duidelijke afspraken over wat je doet bij terugval of verergering, bij voorkeur vastgelegd in je persoonlijke astma actieplan.

Wanneer is longrevalidatie geschikt?

Longrevalidatie kan passend zijn als je:

• merkt dat astma je dagelijks leven beperkt (werk, gezin, sporten, sociale activiteiten);

• moeite hebt met doseren (te veel/te weinig doen) of snel uitgeput raakt;

• angst of onzekerheid ervaart rond inspanning of benauwdheid;

• regelmatig verergeringen hebt of langzaam herstelt na een astma-aanval;

• (mogelijk) ernstig of moeilijk behandelbaar astma hebt en ondanks behandeling veel klachten houdt.

Samenhang met medicatie bij (ernstig) astma

Longrevalidatie vervangt je astmamedicatie niet. De meeste mensen blijven inhalatiemedicatie gebruiken. Longrevalidatie is een extra hulpmiddel dat je leert hoe je beter kunt omgaan met benauwdheid en beperkingen. Bij ernstig astma kan het team samen met jou en je longarts kijken hoe je klachten kunt verminderen en of het mogelijk is om minder vaak of minder lang prednison (tabletten) nodig te hebben, door goed inhaleren, prikkels vermijden, conditie opbouwen en goed herstellen.

Waar kun je terecht?

Longrevalidatie kan plaatsvinden in de polikliniek (ziekenhuis of gespecialiseerd centrum) of klinisch (met opname). Er zijn zes gespecialiseerde longcentra voor (klinische) longrevalidatie: vijf in Nederland en één in Zwitserland. Overleg met je behandelend longarts of zorgverlener of je in aanmerking komt voor behandeling in een van deze centra:

Groningen/Haren: Longrevalidatie (umcg.nl)

Horn: CIRO Expertise centrum voor chronisch orgaanfalen

Nijmegen/Groesbeek: Longrevalidatie – Radboudumc

Breda: Revant | centrum complex chronisch longfalen

Hilversum: Merem Medische Revalidatie

Zwitserland: Nederlands Astmacentrum Davos