Zwanger zijn

Je bent zwanger, gefeliciteerd!

Wellicht was je bewust bezig met je kinderwens, maar misschien komt deze zwangerschap wel geheel onverwacht. In beide gevallen is het goed om jouw behandelend zorgverlener voor astma in te lichten.

Astma is de meest voorkomende chronische aandoening bij zwangere vrouwen. De mate van klachten van astma tijdens de zwangerschap verschillen per vrouw. Gezegd kan worden dat het erop lijkt dat een derde van de zwangere vrouwen met astma meer klachten krijgt, een derde minder klachten en bij de overige derde is geen verandering in vergelijking met de astma voor de zwangerschap.

 

Astmamedicatie en zwangerschap

Het is belangrijk nooit zelf te stoppen met astmamedicatie, maar dit altijd in overleg te doen met je behandelend zorgverlener.

Een groot deel van de astmamedicatie kan tijdens de zwangerschap veilig gebruikt worden. Toch hebben sommige zwangere vrouwen de neiging te stoppen met het gebruik van hun astmamedicatie. Uit studies blijkt dat vrouwen vooral in het eerste trimester van de zwangerschap stoppen met hun astmamedicatie. Dit met de gedachte de ongeboren baby te beschermen tegen schadelijke effecten van de medicijnen. Verschillende onderzoeken hebben echter aangetoond dat de gevolgen van instabiel astma, astma met veel longaanvallen astma (ook wel astma-aanvallen genoemd), schadelijker zijn voor het ongeboren kindje dan de meeste medicatie die bij astma wordt voorgeschreven.  

Instabiel astma verhoogt daarbij ook de risico’s van astma bij een zwangere vrouw (zoals zwangerschapsvergiftiging bij de moeder, vroeggeboorte en een laag geboortegewicht of een te geringe lengte bij het kindje). Om deze risico’s te verminderen is het daarom belangrijk dat je astma in je zwangerschap zo optimaal mogelijk behandeld wordt. Medicijnen spelen daarin een belangrijke rol. Bespreek de medicijnen die je gebruikt en eventuele zorgen daarover met je zorgverlener. Bespreek als je zwanger bent met je zorgverlener of je Astma Actieplan moet worden aangepast.

Zo weet je wat je kunt doen bij een toename van je astmaklachten in deze periode. Neem bij twijfel altijd contact op met je zorgverlener. Indien je klachten niet onder controle komen ondanks het volgen van je Astma Actieplan, dan zal er een behandeling gestart worden om de klachten te verminderen. Soms is een aanpassing in de inhalatiemedicijnen voldoende. Is er sprake van een longaanval astma en helpt een aanpassing in de medicatie niet voldoende? Dan kan een stootkuur met corticosteroïden noodzakelijk zijn. Zoals hierboven beschreven is het namelijk gevaarlijker om veel astmaklachten te hebben dan om tijdelijk extra medicijnen te gebruiken. Het is dan ook gevaarlijk om een verergering van je klachten niet te melden bij je zorgverlener. 

Het bijwerkingencentrum Lareb heeft een website waarop je bij twijfel samen met je zorgverlener kunt checken of je jouw medicatie veilig gebruikt tijdens je zwangerschap. Hier is ook informatie te vinden over het gebruik van astmamedicatie tijdens het geven van borstvoeding.

De zwangerschap per trimester

Een zwangerschap wordt opgedeeld in drie trimesters. Een trimester staat voor een fase in de zwangerschap en duurt drie maanden.

Het eerste trimester

In het eerste trimester, of wel de eerste drie maanden, heb je waarschijnlijk nog geen zichtbare zwangerschapsbuik. Je kunt je echter al wel behoorlijk zwanger voelen door de zwangerschapskwaaltjes. Denk aan ochtendmisselijkheid (wat de hele dag aanwezig kan zijn), vermoeidheid, obstipatie, vaker urineren, blaasontsteking en eetbuien. Astma heeft geen invloed op het wel of niet hebben van deze kwaaltjes. 

Net als het advies voor vrouwen met een actieve kinderwens, geldt ook nu het advies om een gezonde leefstijl aan te nemen. Niet roken, stoppen met alcohol drinken, gezond eten, voldoende bewegen en foliumzuur slikken. Sommige producten kun je beter niet eten als je zwanger bent. Het voedingscentrum heeft daar een handige app voor: ZwangerHap. Daarin zie je precies wat je wel en beter niet kunt eten tijdens je zwangerschap.  

Als je astma hebt, is het belangrijk dat je contact opneemt met je zorgverlener zodra je weet dat je zwanger bent. Ook kun je het best direct een afspraak maken bij een 1ste-lijns verloskundige. Dit kan zonder verwijzing. De verloskundige doet de intake en bespreekt jouw ziektegeschiedenis, medicijngebruik etc. met je. Vervolgens wordt besloten of je doorgestuurd wordt naar een gynaecoloog in het ziekenhuis (2de-lijn) of dat je onder controle kunt blijven bij de 1ste-lijn verloskundige. 

In dit trimester kunnen hormoonveranderingen je astma beïnvloeden. Dit kan zorgen voor een toe- of afname van je klachten. Bij een toename van je klachten is het belangrijk dit te bespreken met je zorgverlener.  

Het tweede trimester

Dit trimester is van maand 4 tot maand 6 van je zwangerschap. Rond het tweede trimester is de zwangerschapsfase waarin de meeste astmaklachten, zoals benauwdheid en longaanvallen astma kunnen voorkomen. 

Dat de meeste klachten of longaanvallen in het 2e trimester voorkomen, is een gegeven uit grote studies waar ze het klachtenbeloop van grote aantallen zwangere vrouwen met astma hebben gemonitord. De precieze reden hiervoor is niet helemaal duidelijk, waarschijnlijk komt dit door een complexe interactie tussen hormonale, immunologische en fysiologische veranderingen. Er wordt ook gedacht dat het misschien komt doordat vrouwen (helaas) vaak als ze zwanger zijn hun ICS (inhalatie corticosteroïden) staken i.v.m. angst voor schadelijke effecten. Dit zou ertoe kunnen leiden dat ze een week of 4 tot 6 daarna toenemende klachten ervaren/ of een longaanval astma krijgen. Hierna zijn vrouwen meestal geneigd om toch weer ICS te gebruiken en komt het astma hopelijk weer beter onder controle.  

Benauwdheid kan gedurende je zwangerschap toenemen door toename van je buikomvang en het omhoogkomen van je middenrif. Dit verlaagt namelijk het expiratoir reserve volume (ERV) en dat kan weer benauwdheid sensatie geven. 

Tenslotte kan je wellicht in het 2e/3e trimester wat meer last krijgen van reflux (GERD), ook wel zure oprisping genoemd, wat in theorie ook weer meer astmaklachten kan geven  

In dit trimester vindt ook de 20-weken echo plaats als je daarvoor gekozen hebt. Dit is een uitgebreide medische screening van het ongeboren kindje. Net als de NIPT-test is dit een vrijwillige keuze. Tijdens de echo wordt gekeken of je kindje gezond is en wordt gezocht naar eventuele afwijkingen.  

Het derde trimester

De laatste drie maanden van je zwangerschap, maand 7 tot maand 9. Dit laatste trimester wordt door de meeste vrouwen als de zwaarste weken ervaren. Een aantal kwalen uit het eerste trimester komen terug, nieuwe klachten en kwaaltjes komen erbij en de buik wordt zo groot dat deze in de weg kan zitten in het dagelijkse leven.

Door allerlei aanpassingen die in het lichaam plaats vinden, komen ook klachten van kortademigheid voor. Dit komt onder andere door de (hogere) stand van het middenrif en chronische hyperventilatie door hormonale veranderingen. Of de kortademigheid of klachten van benauwdheid horen bij een normaal verloop van de zwangerschap of een instabiel astma zal beoordeeld moeten worden door je behandelend arts.

Astmapolikliniek voor zwangere vrouwen

In Nederland zijn er enkele ziekenhuizen die beschikken over een astmapolikliniek voor zwangere vrouwen. Een dergelijke polikliniek is bedoeld voor vrouwen met een kinderwens en zwangere vrouwen met astma. Het doel van deze poli is een betere astma controle (stabieler astma) voorafgaand aan en tijdens de zwangerschap om onnodige risico’s op complicaties te voorkomen. 

Meer weten?! Lees het artikel Kinderwens en Zwangerschap bij astma in onderstaande Reactie! magazine.

Reactie! December 2019 – VND (nederland-davos.nl)

Ontvang de nieuwsbrief